الف . ساختمان رحم در كتاب خزائن الملوك حكيم شمس‌الدين در اين باره نوشته است : رحم عضوى است عصبانى الجوهر « 1 » كه ما بين مثانه و معاى مستقيم و ناف واقع است و آن را گردنى است كه به عربى « عنق الرحم » و به انگليسى واژينا گويند و او تا باب الفرج منتهى شده . در بيخ عنق مذكور ، بر هر دو پهلوى رحم ، انثيين صغير بادامى شكلى واقع گشته كه آن را به عربى « بيضة الرحم » و به انگليسى « اووارين » خوانند و آن [ ( تخمدان‌ها ) ] بر هر دو پهلوى رحم به رباطات پهنا مربوط است . « 2 » رحم در موضع خود ، با ناحيه سرّه و مثانه و معاى مستقيم و عظم عريض ، به ذريعه « 3 » رباطاتْ ارتباط پذيرفته و رباطات آن شش عدد است ؛ « 4 » دو عدد حقيقى و چهار عدد غير حقيقى . و وضع رحم پهن و قدرى سه زاويه مانند انجير است و مركّب است از عضلات ، اعصاب ، آورده و شرايين . و ساخت آن دو طبقه است كه جوهر طبقه درونى آن املس و سفيد و بىحس واقع شده و در آن عروق بسيار است « 5 » و افواه عروق مذكوره را در جرم طبقه

--> ( 1 ) . عصبانى الجوهر : ماده آن از جنس عصب است . ( 2 ) . يعنى محل قرار گرفتن تخمدان‌ها در رباط پهن است . ( 3 ) . به ذريعه : به وسيله . ( 4 ) . رحم توسط رباطهايى به مثانه ، ركتوم و جداره‌هاى لگن كوچك اتصال دارد كه عبارت است از رباطهاى پهن كه دو تا هستند و هريك از آن‌ها از كنار خارجى رحم به جدار طرفى لگن كشيده شده است . رباط گرد رحمى دو تا به صورت طناب ليفى عضلانى به طول 10 - 12 سانتىمتر كه در لابه‌لاى رباط پهن قرار دارد . رباط آويزان كننده تخمدان باقيمانده رباط پهن است كه توسط لوله‌هاى رحمى اشغال نشده است . رباط رحمى خاجى دو طناب ليفى ، عضلانى كوتاه كه هريك از آن دو از انتهاى فوقانى گردن رحم شروع و پس از عبور از طرفين ركتوم به ساكروم اتصال مىيابد . رباطهاى سطح قدامى گردن رحم را به سطح خلفى پوبيس اتصال مىدهند رباط تخمدانى يك طناب ليفى عضلانى كه ما بين دو لايه رباط پهن قرار دارد . ظاهراً رباطهاى پهن و رباط گرد رحمى را در كتاب خزائن الملوك حقيقى و چهار تا رباط ديگر را غير حقيقى ( از آن جهت كه در بطن رباط پهن است ) مىدانسته‌اند ؛ بيمارىهاى زنان نواك ، ويرايش و نظارت دكتر بهرام قاضى جهانى ؛ آناتومى تنه ، دكتر بهرام الهى . ( 5 ) . ديواره رحم شامل سه لايه است : لايه خارجى كه از سروز بوده ( پرى متريوم ) كه به وسيله يك لايه بافت همبند نازك پشتيبانى مىشود . لايه عضلانى در وسط يا ميومتريوم از عضلات صاف تشكيل شده است . در اين لايه بافت ماهيچه‌اى صاف ، بافت سلولى ، عروق خونى ، عروق لنفاوى و اعصاب قرار دارد . لايه داخلى آندومتريوم كه به صورت جدا ناشدنى به ميومتر اتصال دارد . در لايه آندومتر بلاستوسيت رشد كرده ، اعضاى مختلف جنين را به وجود مىآورد . آناتومى لگن و پرينه ، دكتر فاطمه فدايى ، محسن نوروزيان ، رويه 111 .